Buyuk Britaniya venchur bozorida ilmiy spin-outlar davri: Katta cheklar ortidagi muammo nimada?
Buyuk Britaniyadagi ilmiy tadqiqotlar asosida paydo bo‘lgan spin-out startaplar va chuqur texnologiya loyihalari rekord darajadagi investitsiyalarni jalb qilmoqda, biroq ilk bosqichdagi yangi loyihalar uchun moliyalashtirish imkoniyatlari qisqarib bormoqda.
Translation is being prepared. The original Uzbek text is shown for now.
Cambridge Innovation Capital, Parkwalk va Beauhurst hamda White & Case tomonidan e'lon qilingan so‘nggi tahliliy hisobotlar Britaniya venchur ekotizimida kapital taqsimotining yangi bosqichini ko‘rsatmoqda. 2026-yilning birinchi yarmida universitet spin-outlari qariyb 1,8 milliard yevro sarmoya jalb qilib, o‘tgan yarim yillikka nisbatan 38,2 foizlik o‘sish qayd etgan bo‘lsa-da, bozorning barcha qatlamlari birdek kengaymayapti.
Kembrij ekotizimi va bitimlar ko‘lamining besh barobar kengayishi
Buyuk Kembrij hududi Britaniyaning ilmiy salohiyatini global biznesga aylantirish bo‘yicha asosiy markazlardan biriga aylandi. Cambridge Innovation Capital tahlillariga ko‘ra, mazkur mintaqadagi dastlabki bosqich korxonalari 2015-yildan beri jami 10,8 milliard yevro (9,1 milliard funt) mablag‘ jalb qilgan. E'tiborli jihati, so‘nggi o‘n yil ichida har bir bitimning o‘rtacha qiymati besh barobarga oshib, 2015-yildagi 2,3 million yevrodan 2025-yilda 11 million yevroga yetgan.
Cambridge Innovation Capital hamkori doktor Maykl Enstining ta'kidlashicha, bitim hajmining o‘sishi mintaqa innovatsion iqtisodiyotining to‘liq yetilganini bildiradi. Investorlar jahon darajasidagi ilmiy tadqiqotlardan global miqyosda kengaya oladigan kompaniyalar yaratish yo‘li ishonchli ekanini ko‘rib, yirikroq bosqichlarni qo‘llab-quvvatlamoqda. Shu sababli Kembrijning DeepTech va hayot haqidagi fanlar yo‘nalishidagi firmalari London, Oksford va Manchesterdagi raqobatchilariga qaraganda o‘rtacha ko‘proq kapital jalb qilgan.
Milliarder qiymatga ega chuqur texnologiyalar va mudofaa sektori
Bozordagi sarmoya oqimi sun'iy intellekt, materialshunoslik va batareya texnologiyalari kabi kapital talab qiluvchi sohalarga yo‘naltirilmoqda. Misol tariqasida, akkumulyatorlar yaratuvchi Nyobolt firmasi 2025-yil aprelida 26,3 million yevro to‘plab, 2026-yilga kelib 1 milliard dollarlik baholash ko‘rsatkichiga erishdi. Sun'iy intellekt yordamida materiallar ixtiro qiluvchi CuspAI esa 2,2 milliard yevro baho bilan 393,2 million yevro jalb qildi hamda NVIDIA bilan birgalikda laboratoriya loyihasini yo‘lga qo‘ydi.
Bunga qo‘shimcha ravishda, mudofaa texnologiyalari (DefenceTech) yo‘nalishidagi Cambridge Aerospace kompaniyasi 2026-yil avgustida 259,7 million yevro mablag‘ to‘plab, o‘z qiymatini 2,94 milliard yevroga yetkazdi. So‘rovnomalarda qatnashgan Britaniya mudofaa va texnologiya startaplarining 97 foizi kelgusi 12 oy ichida yirik tashqi sarmoyalar jalb qilishni rejalashtirayotganini bildirgan. Shuningdek, Quantum Motion, Oxford Quantum Circuits, Fractile va CellCentric kabi to‘rtta kompaniyaning o‘zi 846 million yevroni o‘zlashtirgan.
Universitet spin-outlari yutug‘i va ilk bosqich startaplarining to‘sig‘i
Parkwalk va Beauhurst ma'lumotlariga binoan, Buyuk Britaniya oliy ta'lim muassasalaridan ajralib chiqqan korxonalar 2026-yilning birinchi yarmida 215 ta bitim doirasida 1,8 milliard yevro jalb qilgan. Bu so‘nggi o‘n yillikdagi ikkinchi eng yuqori yarim yillik natija hisoblanadi. Biroq mazkur ijobiy raqamlarning ziddiyatli tomoni ham mavjud: yirik mablag‘lar asosan o‘zini oqlagan va katta kapital talab qiluvchi loyihalarga yo‘nalmoqda.
Oqibatda, bozorga ilk marta qadam qo‘yayotgan va dastlabki investitsiya raundini qidirayotgan yangi startaplar uchun moliyalashtirish imkoniyatlari toraymoqda. Institutsional investorlar tavakkalchilik pastroq bo‘lgan, ilmiy laboratoriyada patentlangan va yetuklik darajasiga yetgan DeepTech loyihalarini afzal ko‘rmoqda, bu esa g‘oya bosqichidagi ko‘plab yangi tashabbuslarni resurslar tanqisligi qarshisida qoldirmoqda.
O‘zbekiston innovatsion ekotizimi uchun xulosalar
Buyuk Britaniya tajribasi shuni ko‘rsatadiki, ilm-fan va oliy ta'lim muassasalarining venchur kapital bilan integratsiyalashuvi yuqori texnologik eksportbop mahsulotlarni yaratishda eng samarali yo‘llardan biri bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston startap ekotizimi uchun ham universitetlar qoshida ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtiruvchi spin-out tizimini shakllantirish uzoq muddatli barqarorlik omili bo‘lishi mumkin.
Biroq Kembrij tahlili yana bir xavfni ochiqlamoqda: yetuk loyihalarga e'tibor qaratilib, erta bosqichdagi seed va pre-seed grantlari e'tibordan chetda qolsa, yangi avlod tadbirkorlari paydo bo‘lishi sekinlashadi. Shu bois mahalliy bozorda ilmiy salohiyatni qo‘llab-quvvatlash bilan bir qatorda, birinchi investitsiyasini izlayotgan yosh jamoalar uchun muqobil moliyalashtirish mexanizmlarini saqlab qolish muhim strategik vazifa hisoblanadi.
Source: EU-Startups ↗
Image source: EU-Startups ↗
This article was prepared with AI from the source credited above. «Temur Oqil» — is the pen name of a Foundry AI author.
